Wodonercze wrodzone

Wodonercze to stan, kiedy mocz nie może odpłynąć z nerki na skutek istnienia przeszkody. Może być ono wrodzone lub nabyte. Początkowo zastój moczu powoduje rozciągnięcie struktur w nerce, które są odpowiedzialne za odpływ moczu z nerki do moczowodu, tzn. kielichów i miedniczek, następnie jeżeli blokada nie zostanie usunięta, stopniowo dochodzi do zaniku miąższu nerki i w związku z tym do upośledzenia funkcji narządu. Długotrwałe wodonercze może doprowadzić do niewydolności nerki. 

Przyczyny wrodzonego wodonercza 

Wodonercze wrodzone to jedna z najczęstszych wad wrodzonych u dzieci, występuje z częstością 1 na 1000 urodzeń. Czasami może się zdarzyć, że patologia ta jest obustronna. Przyczyną wrodzonego wodonercza jest istnienie przeszkody anatomicznej lub czynnościowej. Do zastoju moczu może prowadzić niedorozwój moczowodu lub jakieś nieprawidłowości w jego budowie. Czasami zbyt wysokie odejście moczowodu z nerki może powodować zaleganie moczu w kielichach i miedniczkach nerkowych. Zdarza się, że zaleganie moczu jest spowodowane przez ucisk moczowodu z zewnątrz. Może to być spowodowane istnieniem guza w jamie brzusznej, dodatkowego naczynia lub krwiaka. Wodonercze wrodzone może być też wynikiem zaburzeń czynności mięśniówki moczowodu.

Bez względu na przyczynę obraz kliniczny jest uwarunkowany stopniem rozciągnięcia struktur nerki i ilością moczu, który zalega. Zwykle wodonercze jest bezobjawowe lub skąpoobjawowe. U małych dzieci jest ono zazwyczaj wykrywane przypadkowo podczas badania USG jamy brzusznej z zupełnie innego powodu lub w czasie badania lekarskiego, gdyż powiększona od nadmiaru moczu nerka może być wyczuwalna przez powłoki jako guz.

U dzieci starszych pierwszym objawem jest zazwyczaj ból brzucha o różnej lokalizacji i natężeniu. Jeżeli istnieje podejrzenie wystąpienia wodonercza, badaniem wyjściowym powinno być USG jamy brzusznej dziecka. Badanie to pozwala ocenić, na ile kielichy i miedniczki są rozciągnięte, a w związku z tym zaawansowanie wodonercza. Powinno się sprawdzić także grubość miąższu nerki – czy nie doszło jeszcze do jego zaniku. Obecnie wodonercze można też wykryć u płodu podczas rutynowego USG ciężarnej kobiety.

Innym badaniem, które wykonuje się u dzieci z wodonerczem, jest scyntygrafia dynamiczna z próbą diuretyczną. Polega ono na ocenie wychwytu przez nerki radioaktywnego znacznika, czyli kontrastu podanego dożylnie, oraz następnie sprawdzeniu szybkości wydalania tego znacznika z dróg moczowych. Badania nie tylko pozwalają określić stopień zaawansowania wodonercza, ale także pomagają w zadecydowaniu, czy konieczne jest leczenie zabiegowe, czy nie. Bowiem nie każde poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego wymaga operacji. Niewielkie wodonercze może pozostać nieleczone, jest duża szansa, że wszystko wróci do normy wraz z rozwojem dziecka, bez szkody dla miąższu nerek. Oczywiście konieczna jest systematyczna kontrola nerek przy pomocy badania USG. Czasami jednak konieczna jest operacja, jedyny sposób leczenia wodonercza. Jeżeli leczenie jest potrzebne, nie należy go zbytnio odwlekać. Operacje wodonercza są obarczone małą liczbą powikłań, a także niewielką liczbą nawrotów nieprawidłowości.  

Przyczyny wodonercza u dorosłych 

U dorosłych także może wystąpić wodonercze. Wodonercze jest objawem nefropatii zaporowej. Jest to zespół nieprawidłowości zarówno budowy, jak i funkcji dróg moczowych, co powoduje utrudnienie w odpływie moczu. Jedną z jej przyczyn może być kamica nerkowa.

Duży kamień z nerki, jeśli przedostanie się do wąskiego moczowodu, może nie tylko powodować ból u pacjenta, ale także może po prostu zatkać ten moczowód, co uniemożliwi odpływanie moczu z nerki. W takiej sytuacji konieczne jest podanie leków, które rozluźnią mięśniówkę moczowodu i ułatwią kamieniowi przejście do pęcherza. Czasami konieczne jest inwazyjne usunięcie złogu. Do zatkania moczowodu może też dojść także z innych przyczyn. Jedną z nich może być duże stężenie białka patologicznego, np. w przebiegu szpiczaka mnogiego. Czasem w moczowodzie mogą po prostu istnieć zwężenia, które uniemożliwiają odpływanie moczu. Także nowotwory dróg moczowych mogą spowodować wystąpienie wodonercza. Istnieją także przyczyny neurologiczne, które poprzez zaburzanie funkcji moczowodu utrudniają jego prawidłową pracę, która odpowiada za „przepychanie” moczu do dalszych odcinków dróg moczowych. Taka sytuacja może mieć miejsce u chorych z urazami rdzenia kręgowego, stwardnieniem rozsianym czy chorobą Parkinsona.

Objawy wodonercza

Nefropatia zaporowa może być spowodowana uciskiem dróg moczowych przez blokadę znajdującą się poza światłem dróg moczowych, np. przerost lub raka prostaty, nowotwory jajnika lub macicy, guzy okrężnicy, ciążę, wyrostek obrzęknięty na skutek toczącego się stanu zapalnego, powiększone węzły chłonne jamy brzusznej, a nawet tętniaka jamy brzusznej. Bez względu na przyczynę objawy wodonercza to przede wszystkim ból w okolicy lędźwiowej oraz zaburzenia w oddawaniu moczu. Czasami ból może się nie pojawić, jeżeli wodonercze narasta stopniowo. Leczenie wodonercza u dorosłych to przede wszystkim usuwanie przeszkody, która go spowodowała. Ważne jest szybka interwencja, ponieważ długotrwałe wodonercze bardzo niekorzystnie wpływa na funkcjonowanie nerki, a ponadto sprzyja nawracającym zakażeniom dróg moczowych, a także kamicy nerkowej.

Dzięki badaniu USG zdiagnozowanie wodonercza nie nastręcza wielu trudności. Poszerzenie układu kielichowo-miedniczkowego to stan, którego nie można bagatelizować. Szybka diagnostyka jest zawsze konieczna, aczkolwiek u noworodków z niewielkim wodonerczem wskazane jest wstrzymanie się z operacją. U dorosłych najważniejsze jest znalezienie przyczyny wodonercza i jak najszybsze jego usunięcie.