Kamienie nerkowe

Kamica nerkowa to schorzenie powszechne. W ciągu całego życia występuje aż u 10–12% mężczyzn i 5% kobiet. Istotą tej choroby jest powstawanie w drogach moczowych nierozpuszczalnych złogów. Powstają one z substancji chemicznych zawartych w moczu. Ze względu na to, jakie substancje osadzają się w nerkach, wyróżniamy kamienie: fosforanowe, szczawianowe, moczanowe, cystynowe i struwitowe.

Jednak rodzaj kamieni w żaden sposób nie wpływa na obraz kliniczny kamicy. Wystąpienie kamieni w drogach moczowych nie zawsze jest równoznaczne z wystąpieniem dolegliwości. Jeśli kamień jest niewielki, może zostać wydalony z organizmu poprzez dolne drogi moczowe. 

Przyczyny kamicy nerkowej

Mocz ma u większości osób bardzo podobny skład. Dlaczego w takim razie u jednych powstają kamienie w nerkach, a u innych nie? Odpowiedź na to pytanie nie jest do końca znana. Wiadomo jednak, że istnieją pewne czynniki, które predysponują do powstawania kamieni. Z całą pewnością istnieje predyspozycja rodzinna. Kamienie powstają także częściej u osób zmagających się z chorobą nowotworową, gdyż w ich organizmie znajduje się wyższe stężenie substancji nierozpuszczalnych w  moczu, z których tworzą się złogi. Wyższe ryzyko kamicy występuje także u chorych na dnę moczanową oraz osteoporozę. Także schorzenia przewodu pokarmowego, w których pogorszone jest wchłanianie w jelitach, predysponują do powstawania złogów w nerkach. Nawracające zakażenia dróg moczowych, czyli choroba bardzo powszechna, także może sprzyjać rozwojowi kamicy. Pewne zachowania dietetyczne mają wpływ na powstawanie złogów w drogach moczowych. Picie dziennie zbyt małej ilości płynów oraz dieta wysokobiałkowa i wysokowapniowa są czynnikami ryzyka rozwoju kamicy. Długotrwałe unieruchomienie także sprzyja rozwojowi kamieni w nerkach. Zbyt duże dawki witamin C i D oraz suplementów wapnia też mają swoją rolę w powstawaniu kamieni.  

Objawy kamicy nerkowej

Kamica może długo przebiegać bezobjawowo. Jeżeli jednak objawy już wystąpią, mogą być bardzo dokuczliwe. Najczęstszą dolegliwością spowodowaną przez kamicę jest kolka nerkowa. Powstaje ona na skutek przeciskania się kamienia z nerki do wąskiego moczowodu. W moczowodzie kamień ma trudności z przeciśnięciem się, co powoduje ból u chorego. Ból najczęściej jest bardzo silny. Jego typowe umiejscowienie to okolica lędźwiowa pleców, jednak może on promieniować także do podbrzusza, narządów płciowych, a nawet do uda. Bólowi mogą towarzyszyć nudności, wymioty, bladość skóry, uczucie niepokoju, częste parcie na mocz i oddawanie moczu w niewielkich ilościach. Czasami może pojawić się krwiomocz, spadki ciśnienia tętniczego, omdlenia, a nawet dreszcze i gorączka, jeżeli kamicy towarzyszy zapalenie dróg moczowych. Objawy kolki nerkowej są zazwyczaj tak dokuczliwe, że pacjent musi zgłosić się na izbę przyjęć do szpitala. Niestety jeżeli kolka nerkowa pojawi się raz, ma tendencję do nawracania. Leczenie kolki nerkowej to przede wszystkim uśmierzanie bólu. Czasami wystarczy podanie słabszych leków przeciwbólowych, jednak czasami konieczne jest podanie silnych leków opioidowych. Podaje się także leki, które działają rozkurczowo na mięśnie moczowodu, dzięki czemu kamień łatwiej może przez niego przejść. Ból zazwyczaj ustępuje po kilku, kilkunastu dniach, kiedy kamieniowi uda się przecisnąć do pęcherza moczowego. U chorego na kamicę w okresie między napadami kolki ważne jest stosowanie prawidłowej diety, bogatej w płyny, a ubogiej w pokarmy zawierające składniki kamieni moczowych. 

Diagnostyka i leczenie kamicy nerkowej

Jeżeli objawy kamicy nawracają, konieczne może być leczenie inwazyjne. Oczywiście najpierw potrzebna jest szczegółowa diagnostyka. Przy podejrzeniu kamicy nerkowej konieczne jest wykonanie badania USG lub zdjęcia rentgenowskiego, aby uwidocznić kamienie i precyzyjnie określić ich lokalizację. Trzeba także wykonać badanie moczu na obecność substancji chemicznych, z których potencjalnie mogą powstawać kamienie. Czasami może być konieczne wykonanie takich specjalistycznych badań jak tomografia komputerowa czy urografia, która może uwidocznić cały przebieg dróg moczowych. Po wykonaniu kompletu badań lekarz może zadecydować, że konieczne jest leczenie inwazyjne. Wskazaniem do leczenia zabiegowego jest zazwyczaj rozmiar kamienia, tzn. jeżeli kamień jest za duży i nie ma szans, by mógł samoistnie wydostać się z dróg moczowych razem z moczem. Istnieją różne metody inwazyjne leczenia kamicy. Jednym ze sposobów pozbywania się złogów z nerek jest tzw. litotrypsja. Jest to kruszenie kamieni przez fale ultradźwiękowe, które są wytwarzane przez specjalne urządzenie i przez skórę w okolicy lędźwiowej kierowane na nerkę. Jest to metoda obecnie najczęściej stosowana do niszczenia kamieni, jednak czasami konieczne jest usuwanie kamieni metodą endoskopową, a nawet poprzez otwartą operację.

Kamicę nerkową należy leczyć nie tylko ze względu na dokuczliwe objawy kolki nerkowej, ale także ze względu na ryzyko powikłań, do jakich może doprowadzić. Nawracające zapalenia dróg moczowych oraz zastój moczu, a nawet przewlekła niewydolność nerek to stany, które mogą towarzyszyć kamicy.

Postawiona diagnoza – kamica nerkowa nie powinna przerażać. Epizod kolki nerkowej na pewno nie pozostawia po sobie miłych wspomnień, lecz usunięcie kamieni daje dużą szansę na powrót do pełnego zdrowia. Jak przy każdej chorobie, nie należy dać się jej zastraszyć i bać się zarówno choroby, jak i leczenia. Trzeba walczyć, zwłaszcza jeżeli są duże szanse na powodzenie w tej walce.