Guz nerki

W nerce, podobnie jak w innych narządach wewnętrznych, mogą się pojawić łagodne lub złośliwe guzki. Guz nerek wykryty na wczesnym etapie rozwoju zazwyczaj nie ma cech nowotworowych. Nowotwory nerek występują stosunkowo rzadko i stanowią 3% ogółu zachorowań na nowotwory złośliwe. Pierwotne nowotwory nerek dzieli się na złośliwe i łagodne. Łagodne guzki występujące w nerkach, to: onkocytoma, naczyniakomięśniakotłuszczak, gruczolak nerki, guz z aparatu przykłębuszkowego, włókniak rdzenia nerki, tłuszczak oraz nerwiak.

Złośliwe nowotwory nerek

Najczęściej spotykane nowotwory złośliwe nerek, to: rak nerki, guz Wilmsa, rak miedniczki nerkowej, chłoniak złośliwy nerki, nerczak mezoblastyczny, mięsak jasnokomórkowy nerki i złośliwy guz rabdoidalny. Złośliwy guz nerki jest zwykle następstwem guza Wilmsa, który o osób dorosłych występuje bardzo rzadko – jest natomiast jednym z najczęstszych guzów wieku dziecięcego. Szczególnie rzadkie są mięsaki, które stanowią jedynie około 2% nowotworów złośliwych nerki. Rak jasnokomórkowy nerki, zwany gruczolakorakiem, w większości przypadków dotyka osób między 50. a 60. rokiem życia. Wśród chorych przeważają mężczyźni.

Najczęstszym typem nowotworu nerki u dzieci jest guz Wilmsa. Ponad 66% przypadków zachorowań diagnozuje się w ciągu trzech pierwszych lat życia, a 90% przed ukończeniem przez dziecko wieku pięciu lat. Guz Wilmsa jest zazwyczaj nowotworem jednostronnym, przerzuty spotyka się w płucach i drugiej nerce. Badania, które precyzyjnie potwierdzają obraz diagnostyczny choroby, to urografia, echotomografia i tomografia komputerowa. Leczenie sprowadza się do operacji, chemioterapii i radioterapii. Rokowania zależą od wieku – im wcześniej zdiagnozowano zmianę, tym mniejsze prawdopodobieństwo wystąpienia przerzutów.

Objawy guza nerki

Początkowo guz nerki może nie dawać żadnych objawów. Zwykle wykrywa się go przypadkowo podczas badania USG jamy brzusznej. W zaawansowanym stadium rozwoju guz nerki daje takie objawy, jak:

• hematuria – obecność czerwonych krwinek w moczu,
• ból krzyżowo-lędźwiowy,
• żylaki powrózka nasiennego u mężczyzn,
• namacalny w jamie brzusznej guz,
• brak apetytu i spadek masy ciała,
• stan podgorączkowy lub gorączka,
• potliwość nocna,
• podwyższone ciśnienie tętnicze.

Guzy łagodne zazwyczaj przebiegają bezobjawowo, wykrywane są przypadkowo w trakcie diagnostyki innych schorzeń. Dolegliwości bólowe okolic lędźwiowych pojawiają się wtedy, gdy guz osiągnie znaczne rozmiary. W 30% przypadków guz nerki o cechach nowotworowych daje przerzuty do innych narządów i jest przyczyną odchyleń w wynikach badań laboratoryjnych (hiperkalcemia, wzrost OB). Rak nerki daje najczęściej przerzuty do płuc, kości, wątroby i mózgu.

Czynniki ryzyka wystąpienia guza nerki

Wśród czynników ryzyka zachorowania na guza nerki wymienia się m.in. uwarunkowania środowiskowe, hormonalne i genetyczne. Do istotnych należą:

• palenie papierosów,
• ekspozycja na substancje chemiczne, np. azbest, nitrozaminy, kadm,
• nadużywanie środków przeciwbólowych i innych leków,
• nadwaga lub otyłość.

Diagnostyka guza nerki

Rozpoznanie guza nerki ustala się najczęściej na podstawie badania USG, badań laboratoryjnych i wywiadu z pacjentem. W badaniach laboratoryjnych należy oznaczyć pełną morfologię krwi, transaminazy, fosfatazę alkaliczną, azot, kreatyninę, klirens kreatyniny i wykonać badanie ogólne moczu. Badania obrazowe pomagają w ustaleniu stopnia zaawansowania guza i obejmują:

• USG jamy brzusznej,
• tomografię komputerową jamy brzusznej,
• rezonans magnetyczny jamy brzusznej,
• urografię (rentgen układu moczowego po podaniu kontrastu),
• echotomografię nerki.

Wzrost dostępności badań obrazowych spowodował zwiększenie wykrywalności guzów nerek o niewielkim stopniu zaawansowania klinicznego. Niewielki guz nerki charakteryzuje się najczęściej niewielkim potencjałem onkologicznym i powolnym wzrostem, zwłaszcza we wczesnej fazie rozwoju. Ponadto, wykrycie zmiany o niewielkim rozmiarze – poniżej 3 cm – stwarza szansę zastosowania małoinwazyjnych metod leczenia operacyjnego, zmierzającego do zachowania niezmienionego miąższu nerki (tzw. chirurgia nerkooszczędzająca).

Leczenie guza nerki

Leczeniem z wyboru jest zabieg chirurgiczny. Istnieją różne metody leczenia operacyjnego. Najczęściej wykonuje się częściową nefrektomię (częściowe wycięcie nerki z guzem) lub wyłuszczenie guza. Coraz częściej dopuszcza się do miejscowego usunięcia guza polegającego na resekcji klinowej nerki wraz z guzem lub wyłuszczenia-enukleacji guza. Wcześniej postępowanie to było zarezerwowane dla chorych z jedyną nerką lub z obustronnym nowotworem. W wielu ośrodkach laparoskopowa nefrektomia staje się standardem.

W przypadku guza złośliwego często konieczna jest radykalna nefrektomia z objęciem nerki, powięzi Garota, nadnercza, a czasami również górnej części moczowodu. Obustronna nefrektomia wykonywana jest w przypadku zajęcia obu nerek i w braku możliwości wykonania przynajmniej jednostronnie częściowej nefrektomii. Po operacji usunięcia guza zalecana jest hormonoterapia i radioterapia – zwłaszcza, gdy guz miał znamiona nowotworu. Niekiedy konieczne jest wprowadzenie chemioterapii. W przypadku obustronnej nefrektomii konieczne jest leczenie nerkozastępcze, np. dializa, a w przyszłości najlepszym wyjściem jest przeszczep nerki.

Bibliografia:
Stachura J., Domagała W., Patologia – znaczy słowo o chorobie, t. 2, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2005, ISBN 83-88857-91-6.